Үйіне ұры түскендей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір адамның немесе бір үйдің жағдайын тым ауыр, абыржулы, үрейлі күйде екенін бейнелейді. Тура мағынасында үйге ұры кірсе, іште береке қашып, адамдардың зәре-құты кетеді. Астарлы мағынасында да дәл солай: бір оқыс жағдай, жанжал, күдік не күтпеген мәселе кірсе, адам қатты сасып, тыныштық жоғалады. Сондықтан бұл тіркес көбіне «үрейі ұшқандай», «әбден абдырап қалды» деген мәнде айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы негізгі образ — ұры. Ұры қазақ танымында тыныштықты бұзатын, берекені кетіретін қауіпті бейне. «Үйіне ұры түскендей» деу арқылы адамның ішкі күйі үйге сұғылған ұрыдан кейінгі аласапыранмен салыстырылады. Яғни, сырт көзге жай ғана үй емес, ішкі тыныштық, сенім, қауіпсіздік символы көрсетіледі. Бұл теңеу сезімнің күшін өте анық жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал біреудің кенеттен шошып, не істерін білмей қалған сәтін сипаттауға қолданылады. Мысалы, қызметкер маңызды құжат жоғалтып алып, оны іздеп жүріп қатты абдырап қалса, «ол үйіне ұры түскендей болып жүр» деуге болады. Бұл тіркес адамның мазасыз күйін дәл әрі әсерлі жеткізеді.