Үйіне ит иіскеп кірмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз үйінде, өз ортасында абыройы мен беделі болмай, жұртқа қадірсіз күй кешетінін астарлайды. Тура мағынада ит иіскеп, бөтен иісті сезіп кіруге сақтанады; ал ауыспалы мағынада — үй ішіндегі береке жоқ, мінезі ауыр, ісі үйлеспейтін адамға ешкім де жақындай бермейді деген ой бар. Яғни сый-құрметтің кілті — адамның өз әрекеті мен мінезінде.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үй» — адамның отбасы, тұрмысы, жеке ортасы; «ит» — сезімтал, сақ жаратылыс ретінде алынған. Иттің иіскеуі — бір нәрсенің жай-күйін аңдап, бағамдау белгісі. Осы образ арқылы халық адам бойындағы жағымсыз қылықты, үй ішіндегі татымсыздықты өте ықшам да әсерлі жеткізген. Үйге кіргісі келмейтін ит бейнесі — қадірі кеткен, жұпыны, берекесіз ортаға ишара.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасында, жұмыста не достар арасында сыйластық жоғалса, адам жалғыз қалатынын еске салу үшін айтылады. Мысалы, бір адам үнемі ұрысып, өзгелерді менсінбей жүрсе, соңында ешкім онымен ашылып сөйлеспей қояды. Сонда үлкендер: «Үйіне ит иіскеп кірмейді» деп, мінезді түзеп, айналаға құрметпен қарауға шақырады.