Ұя баспайтын құс оңаша ұшар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ұя салмай, балапан баспайтын құс бір орында тұрақтамай, оңаша ұшып жүре береді. Астарлы мағынасы — ортақ жауапкершілігі жоқ, отбасы мен жұрт ісіне араласпайтын, бірлікке ұмтылмайтын адам оқшау өмір сүріп, елден жырақ жүруі мүмкін. Яғни, тіршілікте өз орныңды тауып, біреуге сүйеніп қана емес, ортақ іске де қатысып, жауапкершілік алу керек деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ұя — отбасы, тұрақ, тірек, ортақ жылылықтың белгісі. Баспаған құс — кейінгі ұрпаққа қамқорлық жасамайтын, міндеттен қашатын жанның бейнесі. Оңаша ұшу — жалғыз жүру, көпшілікпен араласпау, қоғамнан шет қалу мағынасын береді. Құс образы адам мінезін әдемі әрі нақты көрсетіп тұр: ұясы жоқ құс қалай тұрақсыз болса, жауапкершілігі жоқ адам да соған ұқсайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал отбасылық өмірде де, жұмыс орнында да қолданылады. Мысалы, бір қызметкер ортақ жобаға қатыспай, тек өз шаруасымен жүрсе, ұжымнан алшақтап қалады. Сол сияқты үй ішіндегі міндетті бөліспей, бәрін басқаларға жүктеген адам туралы да айтуға болады. Мақал адамды ортаға бейімделуге, жауапкершілікті сезінуге үндейді.