Үгітті ұққанға, ақылды жұққанға айт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Үгітті ұққанға, ақылды жұққанға айт деген мақал ақыл-кеңес әркімге бірдей дарымайтынын білдіреді. Біреу айтқанды бірден түсініп, дұрыс қорытынды жасайды, ал біреу өмірден сабақ алып, көп ойланғаннан кейін ғана ақылға келеді. Сондықтан сөзді тек тыңдайтын емес, ұғатын адамға айту керек. Астарлы мағынасы — ақылды қабылдауға даяр, ойы сергек, мінезі байсалды адам ғана насихатты пайдаға жаратады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үгіт» — жай сөз емес, тәлім, кеңес, өнеге. «Ұққанға» дегені — тыңдап қана қоймай, мәнін түсінетін адам. «Ақылды жұққанға» тіркесі ақылдың жұғатын, яғни үйренілетін, сіңетін қасиетін бейнелейді. Бұл жерде ақыл су сияқты біреуге сіңіп, біреуге сіңбейтін нәрсе ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ата-ана, мұғалім, тәлімгер сөзін тыңдауға қатысты жиі айтылады. Мысалы, ұстаз емтиханға дайындалудың жолын бірнеше рет түсіндірсе, оны зейін қойып тыңдаған оқушы ғана пайдасын көреді. Ал құлақ аспайтын адам кейін қателігін кеш түсінеді.