Тумаң бар, туысқандай болмайды,
Тұрман бар, құйысқандай болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туыстықтың, жақындықтың орны бөлек екенін айтады. Адамның жанында жүрген таныс, көрші не аралас-құралас адам көп болса да, олар туған-туысқанның орнын баса алмайды. Тура мағынасында да «тумаң» — өзіңе жақын адам, ал «тұрман», «құйысқан» — ат әбзелінің бөлшектері. Астарлы мағынасы: сырттай ұқсас не жақын көрінген нәрсе шынайы бауырмалдықтың, қандас байланыстың жылуын бере алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «туысқандай» сөзі — жүрекке жақын, жанашыр, сенімді адам бейнесі. Ал «құйысқан» — ер-тұрманның бір бөлігі ғана, өзі маңызды болса да, бүтіннің орнын алмастыра алмайды. Сол арқылы мақал туыстық байланыс пен жәй ғана қатынастың айырмасын әсерлі көрсетеді. Қазақ танымында туыс — сүйеніш, ортақ қуаныш пен қайғыны бөлісетін жан.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал туған-туыстың қадірін еске салу үшін қолданылады. Мысалы, адам жұмыста көп әріптеспен араласса да, қиын сәтте ең алдымен бауыр-туысы көмекке келеді. Сондықтан тойда, қонақта, не бір мұңлы кезде туғандардың орны бөлек екенін осы мақалмен білдіреді.
Turman bar, quıysqandaı bolmaıdy.