Төрде отырып,
Теріс сөйлегеннен без.
Есікте отырып,
Керіс сөйлегеннен без.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қай жерде отырғанына емес, қалай сөйлегеніне мән береді. Төрде отырып теріс сөйлеу де, есікте отырып керіс сөйлеу де — орынсыз, анайы, кісілікке жат қылық. Астарлы мағынасы: адам өз орнын, әдебін, сөз мәдениетін сақтауы керек. Қай ортада болса да, тілін тыйып, біреуді мінемей, жанжалдаспай, орынды сөйлеген жөн. Сөз — адамның абыройын көрсететін өлшем.
Образдар мен теңеулер
«Төр» — құрметті орын, сыйлы мәртебе. «Есікте отыру» — төмендеу, қарапайым қалып. Бірақ мақал екі жағдайды да бірдей алып, кісіліктің орынға байланып қалмайтынын білдіреді. «Теріс сөйлеу» — бұрыс, әдепсіз, жаман сөз айту; «керіс сөйлеу» — қырсығып, қарсыласып, кереғар пікірде болу. Яғни сыртқы қалып емес, ішкі мінез бен сөз сапасы маңызды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не үй ішінде орынсыз пікір айтып, жұртты арандатып жүрген адамға дәл келеді. Мысалы, басшы не үлкен қызметте отырған кісі жұрт алдында дөрекі сөйлесе, оның беделі түседі. Сол сияқты қарапайым адам да әр сөзін ойланып айтса, сый-құрметке ие болады.
Teris sóılegennen bez.
Esikte otyryp,
Keris sóılegennen bez.