Төлсіз тұяқ өспейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Төлсіз тұяқ өспейді» деген мақалдың тура мағынасы — малдың төлінсіз, яғни ұрпағынсыз, табыны көбеймейді. Астарлы мағынасы — кез келген істің, әулеттің не шаруаның ілгері басуы үшін оның жалғасы, өсіп-өнуі қажет. Ұрпақсыз, ізбасарсыз, жаңарусыз даму болмайды. Бұл сөз өмірдің тоқтаусыз жалғасып отыратынын, әр нәрсенің болашағы барына тәуелді екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төл» — балғын ұрпақ, жаңа бастау, кейінгі буын. «Тұяқ» — малдың жүріп-тұруын, көбеюін, тіршілігін білдіретін бейне. Қазақ танымында тұяқтың көбеюі — ырыс пен берекенің белгісі. Сондықтан мақал мал шаруашылығынан алынған бейне арқылы адамның өмірін, әулеттің жалғасын, істің өсімін меңзейді. Яғни, түпсіз өсім де, мұра да болмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, кәсіп ашқан адам тек бүгінгі табыспен шектелмей, ісін жалғастыратын шәкірт тәрбиелеп, сенімді команда құруы керек. Сол кезде ғана жұмыс өседі, тәжірибе сақталады, нәтиже тұрақтанады. Сондай-ақ отбасында да бала тәрбиесіне мән беру — әулеттің, дәстүрдің, жақсы қасиеттің жалғасуы екенін еске салады.