Тезекті түртпе, иісі шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: тезекті қозғап, түртсең, оның иісі күшейіп, айналаға тарайды. Астарлы мағынасы: біреудің былығын, ескі дауын, ұятты ісін немесе жабық жатқан кемшілігін орынсыз қозғаудың қажеті жоқ. Кейде тыныш жатқан нәрсені қазбаласаң, пайдасынан гөрі зияны көп болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тезек» — жағымсыз, қолайсыз нәрсенің бейнесі. «Түрту» — сол мәселені әдейі қозғау, ашу, тыншығанды мазалау дегенді білдіреді. «Иісі шығады» деген тіркес тек нақты иісті емес, жасырын тұрған міннің, ұяттың, жанжалдың сыртқа шығуын меңзейді. Халық осылайша артық әңгіме мен орынсыз қазбалаудың соңы жұртқа жайсыздық әкелетінін бейнелі түрде ескерткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі, жұмыстағы не отбасындағы ескі ренішті қайта-қайта қозғағанда орынды айтылады. Мысалы, әріптестер арасында баяғы бір қателікті үнемі еске салып, әңгімені ушықтырса, ұжымның тыныштығы бұзылады. Мұндайда «Тезекті түртпе, иісі шығады» деп, мәселені қазбаламай, сабырмен шешкен дұрыс екенін ұқтырады.