Теңін тапса, тегін бер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Теңін тапса, тегін бер» деген мақал бір заттың не адамның өзіне лайық, бағасын білетін, қадірін түсінетін иесін тапса, оны қимай-ақ, риясыз беруге болады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында — қолдағы нәрсені лайықты адамға ақысыз беру. Астарлы мағынасында — әр нәрсенің өз орнын, өз иесін табуы маңызды; бағаланатын нәрсе бағасын білетін жанға қонса, сауап та, қадір де артады. Бұл мақал жомарттықты да, әділ таңдауды да меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «теңін табу» — сәйкестік, үйлесім, лайықтылық ұғымы. «Тегін беру» — тек ақысыз беру емес, шынайы ықыласпен, қимай болса да дұрыс адамға ұсыну дегенді аңғартады. Яғни халық зат пен адам арасындағы жарасымды байланысты жоғары қояды. Бір нәрсе өз орнын тапса, ол босқа кетпейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды кітап, киім, құрал-сайман сияқты қажет заттарды шынымен керек адамға берерде қолдануға болады. Мысалы, біреу жақсы домбырасын өнерлі, үйренгісі келетін жасқа сыйласа, «теңін тапса, тегін бер» деп айтады: заттың қадірі оны бағалайтын қолда артады.