Таразы тура сөйлейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Таразы тура сөйлейді деген мақалдың тура мағынасы — өлшеу құралы заттың салмағын дәл көрсетеді, яғни ол өтірік айтпайды. Астарлы мағынасы — кез келген істің, сөздің, еңбектің немесе адамның бағасы ақыры әділ таразымен өлшенеді. Біреудің өзін-өзі мақтауы, артық сөзі шындықты өзгерте алмайды; ақиқат бәрібір өз орнын табады. Сондықтан бұл мақал әділдікке, шындыққа және нақты өлшемге сенуді үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «таразы» — жай ғана таразы емес, әділдіктің бейнесі. Ол бір жағын ауыр, бір жағын жеңіл тартпай, бәрін тең ұстайды. Сол арқылы халық адам ісін де осындай туралықпен бағалау керек деген ой айтады. «Тура сөйлейді» деген тіркес жансыз нәрсеге тіл бітіріп, шындықтың өзінен сөйлеп тұрғандай әсер береді. Бұл — қазақтың бейнелі ойлауына тән көркем тәсіл.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал заң, есеп, баға беру, емтихан немесе жұмыс бағалау сияқты жағдайларда қолданылады. Мысалы, қызметкердің еңбегін таныстықпен емес, нақты нәтижесімен бағалау керек дегенде осы мақал орынды айтылады. Яғни әділ өлшем болған жерде ғана шынайы баға шығады.