Сусыз жердің шөбі аясыз,
Ұлсыз елдің малы аясыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — суы жоқ жерде шөптің көктемей, күйзеліп өсуі; ал ұл жоқ елде малдың қорғаны, иесі, бағушысы азаюы. Астарлы мағынасы — табиғаттағы су қандай қажет болса, елге де ұрпақ, әсіресе ер-азаматтың орны сондай маңызды. Ұл — шаңырақтың тірегі, еңбекке араласатын, мал-жанды бағатын, әулеттің қамын ойлайтын азамат ретінде алынып отыр. Яғни ұрпақсыз, тірексіз елдің ырысы кемиді деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
«Сусыз жер» — нәрі жоқ, қу тақыр күйді білдіреді. «Шөптің аясы жоқ» дегені — өсуге қолайсыз, панасыз, қорғансыз деген астар. «Ұлсыз ел» — тек баласыз деген сөз емес, елдің ырысын ұстайтын, шаруасын жүргізетін азамат аз орта. «Малы аясыз» — мал қараусыз қалады, берекесі кетеді деген бейне. Мұнда шөп пен мал арқылы өмір мен тіршіліктің өзегі көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ұрпақ тәрбиесінің, отбасы жауапкершілігінің маңызын еске салады. Әр баланы елге пайдалы, еңбекқор, қамқор азамат етіп өсіру қажет деген ой береді. Мысалы, ауылда ата-ана ұл-қызын ерте жастан еңбекке баулып, үй шаруасына үйретсе, ол кейін отбасының да, қоғамның да тірегіне айналады.
Ulsyz eldiń maly aıasyz.