Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауды білдіреді. Астарлы мағынасы: қандай істің де, қандай әңгіменің де түп негізі болады. Су бұлақтан басталса, сөз де алдымен тыңдаудан, түсінуден басталады. Адам көп сөйлердің алдында жақсы тыңдай білсе, ойын дұрыс жинақтап, орнымен жауап береді. Демек, даналықтың жолы — есту, ұғу, содан кейін айту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «су анасы» дегені — тіршіліктің көзі бұлақ екенін көрсететін бейне. Бұлақ қалай таза, мөлдір әрі бастау болса, сөздің де бастауы — құлақ, яғни зейін қою, тыңдай білу. Қазақ танымында құлақ тек есту мүшесі емес, түсінудің, қабылдаудың белгісі. Сондықтан бұл мақал тыңдаудың қадірін ерекше дәріптейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сөйлесу мәдениетіне тікелей қатысты. Әлеуметтік желіде, жұмыста немесе отбасында адам қарсысын бөлмей тыңдаса, түсінбеушілік азаяды. Мысалы, мұғалімнің түсіндіруін мұқият тыңдаған оқушы сабақты тез ұғады, кейін сұраққа да дұрыс жауап береді. Сондықтан бұл мақал «алдымен тыңда, содан кейін сөйле» деген өмірлік ереже ретінде қолданылады.
Sóz anasy - qulaq.