Сөз жуйесін тапса,
Мал иесін табады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сөз дұрыс айтылып, орнымен жеткізілсе, жоғалған малдың да иесін табуға болады. Астарлы мағынасы: кез келген істің шешімі сөзге, тіл табысуға, ақылды сөйлей білуге байланысты. Адам біреумен дұрыс сөйлессе, дау да басылады, түсініспеушілік те жойылады. Яғни сөздің жүйесін табу — істің жүйесін табу деген сөз.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сөз жүйесі» — ойды ретімен, нақты, дәл айту. Ал «мал иесін табады» деген тіркес халық өмірінен алынған нақты бейне. Көшпелі ортада малдың жоғалуы үлкен мәселе болған, сондықтан оны табудың жолы көбіне елмен сөйлесу, сұрастыру, жөнін білу арқылы шешілген. Бұл жерде мал — кез келген жоғалған нәрсенің, ал иесі — соның шын қожайынының символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал келіссөзде, дау-дамайды шешуде, жұмыс орнында немесе құжаттық мәселеде өте орынды қолданылады. Мысалы, көршілер арасында шу шықса, ашумен емес, сыпайы әрі дәл сөйлескен адам мәселені тез реттейді. Дұрыс сөз адамды да, істі де орнына қояды.
Mal ıesin tabady.