Шын би сөзіне бағады,
Сұм би көзіне бағады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал нағыз бидің әділдікке, ақиқатқа сүйеніп шешім айтатынын білдіреді. Ал сұм, пиғылы бұзық би сөздің шындығына емес, сыртқы көрініске, өз пайдасына, жалтақ ұпайға қарайды. Яғни шын адам елдің мұңын тыңдап, дәлелге жүгінсе, екіжүзді адам көзбен шолып, ішкі ниетін жасырып төрелік етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «би» — ел ішіндегі әділ төреші, ақыл мен парасаттың иесі. «Сөзге бағады» дегені — айтылған уәжді, дәлелді, шындықты таразылау. Ал «көзге бағады» — адамға сырттай қарап, беделіне, түріне, ықпалына сүйену, яғни әділдікке емес, көрініске еріп кету. Осы арқылы мақал шынайы билік пен жалған биліктің айырмасын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді кез келген шешім қабылдауда қолдануға болады. Мысалы, жұмысқа адам таңдағанда оның тек киіміне не танысына қарап емес, білімі мен ісіне қарап бағалау керек. Сонда әділдік сақталады, ал үстірт шешімнен қате азаяды.
Sum bı kózine baǵady.