Шортанды деген көлге бар,
Шортан түгіл шабақ жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір жердің аты айтып тұрғандай мол, бай көрінгенімен, іс жүзінде одан еш пайда, береке табылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында — Шортанды деген көлге барсаң да, шортан түгіл шабақ та жоқ, яғни көлдің аты бар, заты жоқ. Астарлы мағынасы — сыртқы атына, даңқына, жел сөзге сенбе, істің шын жағдайын тексер деген ескерту. Кейде адам не мекеме, не уәде сырттай тартымды көрініп, ішкі мазмұны бос болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Шортанды» — атауы шортанға бай секілді әсер беретін көл. Ал «шортан түгіл шабақ жоқ» деуі байлықтың, молшылықтың мүлде жоқ екенін күшейтіп көрсетеді. Шортан — ірі балық, шабақ — ұсақ балық. Екеуін қатар айту арқылы жоқшылықтың шегі анық беріледі. Яғни атау мен шындықтың арасындағы айырма әжептәуір үлкен екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал уәдесі көп, нәтижесі аз адамға немесе сапасыз қызметке қатысты айтылады. Мысалы, бір компания жұмысқа керемет жалақы, жақсы жағдай деп шақырып, кейін мүлде басқа шындық шықса, «Шортанды деген көлге бар, шортан түгіл шабақ жоқ» деуге болады. Бұл сөз сақтыққа, сын көзбен қарауға үйретеді.
Shortan túgil shabaq joq.