«Шөк!» десе, түйе де шөгеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Шөк!» десе, түйе де шөгеді» деген мақал сөздің ықпалы мен бұйрықтың күшін білдіреді. Тура мағынасында түйеге қожасы не иесі «шөк» деп айтқанда, ол тізесін бүгіп отыра қалады. Астарлы мағынасы — орынды, анық, беделді айтылған сөз кейде ең жуас, ең ірі нәрсені де иілдіреді. Яғни дұрыс айтылған бұйрыққа, дәлелді пікірге немесе беделді адамның сөзiне құлақ асу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы түйе — үлкен күштің, сабырдың, салмақтың бейнесі. Ал «шөгу» — бағыну, тоқтау, тынышталу мағынасын береді. Халық түйені алыс жолдың, ауыр жүктің серігі ретінде алып, оның өзі де бір ауыз сөзге тоқтайтынын мысал етеді. Бұл жерде адамға да: орынсыз қарсыласпай, орнымен сөз тыңдай білу керек деген ой айтылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ата-ана, ұстаз, басшы немесе тәжірибелі адамның сөзіне құрметпен қарау керегін еске салады. Мысалы, өндірісте қауіпсіздік ережесін білетін маман «мына жерде тоқта» десе, бәрі дереу тоқтауы тиіс; әйтпесе зиян келуі мүмкін. Демек, салмақты сөзге бағыну — ақылдылық белгісі.