Сары майдан дәметкен итің құрысын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің еңбегіне, несібесіне немесе дайын ырысына орынсыз үміт артқан адамды сынайды. Тура мағынасында, сары майды аңсаған иттің жөні жоқ, өйткені ол өз еңбегімен таппаған асқа телміріп тұр. Астарлы мағынасы — өзгенің дүние-мүлкіне, рахатына, табысына қызығып, соған қол созу ұят әрі жөнсіз әрекет екенін ескерту. Қазақ танымында адал еңбекпен таппағанға сұқтану, дәмету адамды төмендетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сары май» — молшылықтың, тәтті дүниенің, дайын несібенің бейнесі. Ал «ит» — ашкөздік, тойымсыздық немесе әдепсіз сұғанақтықты меңзейтін образ. Мақал сол арқылы біреудің қолындағыны аңсау, еңбексіз пайдаға ұмтылу дұрыс еместігін мысқылмен жеткізеді. Образ өте қатты, сондықтан сөздің тәрбиелік әсері де күшті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің жеңіл жолмен келген табысына қызығып, соны өзіне сұрап жүрген адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің сыйақысына, бонусына көз сатып, өзі онша жұмыс істемей соған дәметсе, үлкендер: «Сары майдан дәметкен итің құрысын» деп тоқтам айтуы мүмкін. Мұнда негізгі ой — өз несібеңді адал еңбекпен тап.