Сарман тауда салқын жоқ,
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: биік таудың табиғаты салқын болмай, кейде ыссы да, жайсыз да болуы мүмкін; ал саналы, ойлы ер адам ұйқыға берілмей, үнемі сергек жүреді. Астарлы мағынасы — ақылды, жауапты адам бос жатпайды, уақытын тиімді өткізіп, алдағы ісін ойлайды. Ол жалқаулыққа салынбай, тіршілік қамын, ел-жұрттың, отбасының жағдайын ойлап, әрекет үстінде болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тауда салқын жоқ» деген тіркес табиғаттың сырттай күткен күйі әрдайым бола бермейтінін меңзейді. Ал «саналы ерде ұйқы жоқ» дегені — нағыз ердің ойы сергек, жүрегі ояу, жауапкершілігі ауыр деген бейне. Ұйқы мұнда тек түнгі тынығу емес, немқұрайлылық пен салғырттықтың белгісі ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал оқуда, жұмыста, кәсіпте өте орынды айтылады. Мысалы, емтиханға дайындалған студент түнгі уақытын бос өткізбей, қайталап оқып, жоспарын түзсе — ол «саналы ерде ұйқы жоқ» деген ұстанымға жақын болады. Яғни табысқа жету үшін сергектік пен еңбексүйгіштік керек.
Sanaly erde uıqy joq.