Саналы ерде сауыт бар,
Санасыз ерде қауіп бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақылды, ойлы, саналы адамның әр ісін өлшеп, сақ жасап жүретінін айтады. Мұндай ер басы артық тәуекелге бармайды, қауіптің алдын алады, сондықтан ол өзін де, елін де қорғай алады. Ал санасыз, ойсыз адам болған істің салдарын ойламай, қателікке жиі ұрынады; сол себепті оның жолында қауіп көп болады. Тура мағынада сауыт — денені қорғайтын қорғаныш, ал астарлы мағынада сауыт — ақыл, тәжірибе, сақтық пен парасат.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «сауыт» сөзі батырдың сыртқы қорғаны емес, ішкі қорғанын бейнелейді. Яғни ақыл мен көрегендік адамды пәледен сақтайтын қалқан секілді. «Қауіп» сөзі санасыздықтың салдары ретінде берілген: ойсыздық, асығыстық, жауапсыздық адамды әлсіз етеді. Сондықтан мұнда ердің шын күш-қуаты білекте емес, санада екені аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал оқу, жұмыс, жолда жүру, тіпті интернеттегі әрекетке де сай келеді. Мысалы, адам банк картасының кодын бейтанысқа бермей, күмәнді сілтемені ашпай сақтық жасаса, ол «сауыт киген» саналы адам болады. Ал тексермей сеніп, оңай алданған жан қауіпке өзі жол ашады.
Sanasyz erde qaýip bar.