Саналы адам сағыңды сындырмас,
Санасыз адам жағыңды тындырмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — саналы адам өз ісін ойлап, сабырмен әрекет етеді, сондықтан біреуге кесірін тигізбейді, көңілге қаяу салмайды. Ал санасыз адам ойсыз сөйлеп, орынсыз қылық жасап, жұртқа тыныштық бермей, жанжалдасуға дейін жеткізуі мүмкін. Астарлы мағынасы — адамды адам ететін нәрсе ақыл, парасат, ойлау мәдениеті екенін ескертеді. Ақылды кісі ашуға ермейді, сөзін де, ісін де өлшеп жасайды; ал ақылсыздық көп жағдайда өкініш пен реніш әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сағыңды сындырмас» деген тіркес — жігеріңді құлатпайды, көңіліңді ауыртпайды деген бейнелі ой. «Жағыңды тындырмас» — тыным бермейді, мазаны кетіреді, ұрыс-керіс тудырады дегенді білдіреді. Яғни «сақ» пен «жақ» арқылы адам қарым-қатынасындағы тыныштық пен берекені суреттейді. Мақал ойлы адам мен ойсыз адамның айырмасын өте әсерлі түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды ұжымда, отбасында, әлеуметтік желіде немесе күнделікті сөйлесуде орнымен қолдануға болады. Мысалы, жұмыс орнында бір әріптес мәселені сабырмен шешіп, ешкімді ренжітпей ортақ келісімге келсе — ол саналы адам. Ал үнемі орынсыз дау шығарып, бәрінің мазасын алатын кісі туралы осы мақал айтылады. Ол адамдарды оймен сөйлеуге, сабыр сақтауға шақырады.
Sanasyz adam jaǵyńdy tyndyrmas.