Сәуір болса, күн күркірер,
Күн күркіресе, көк дүркірер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Сәуір айы келгенде көктемнің қызуы күшейіп, күн күркіреп, жаңбыр жаууы — табиғаттың оянғанын білдіреді. Мақалдың тура мағынасы да осы: сәуірде найзағай ойнап, жаңбыр жиілейді. Астарлы мағынасы — көктемгі жаңбыр жерге нәр беріп, өсімдікке жан бітіріп, тіршілікті қозғалысқа келтіреді. Яғни табиғаттағы әр құбылыстың өз уақыты, өз пайдасы бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күн күркіреуі» — жай ғана дыбыс емес, көктемгі күш пен қуаттың белгісі. Ал «көк дүркіреу» деген тіркес жер бетінің көгеріп, шөптің қалың шығып, даланың жанданғанын бейнелейді. «Көк» сөзі жасыл өсімдік, жаңарған табиғат ұғымын береді. «Дүркіреу» — молаю, жайнау, қыстан кейінгі тіршіліктің қарқынды көтерілуін танытады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал табиғат заңдылығын түсінуге, мезгілдің құбылысын дұрыс қабылдауға үйретеді. Қазір де көктемгі жаңбыр егінге, бақшаға, шөптің өсуіне өте қажет екенін білеміз. Мысалы, сәуірде жаңбыр мол жауса, диқандар егіннің бітік шығатынына үміттенеді, ал қала адамдары көктемгі жаңаруды табиғаттың берекесі деп қабылдайды.
Kún kúrkirese, kók dúrkirer.