Өзі жаман туған шешесінен көреді,
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз мінін түзеп, қателігін мойындаудың орнына, кінәні сырттан іздейтінін әшкерелейді. Тура мағынасында біреу өзіне қолайсыздық туса, оны анасына, ал екіншісі дауды шеше алмаса, төрешіге жабады. Астарлы мағынасы — әлсіз, жауапсыз адам өз кемшілігін өзгеге аударып, ақталуға бейім келеді. Халық мұндай мінезді сынап, адам алдымен өз ісіне өзі жауап беруі керегін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шеше» — адамның алғаш тәрбие алған ортасы, ал «төреші» — әділдік айтар, дауға тоқтам салатын тұлға. «Өзі жаман» деген тіркес адамның мінезі мен ниетінің дұрыс еместігін білдіреді. «Дау айта алмаған» дегені — сөзге тоқтам таба алмайтын, әлсіз не әділетсіз адамды меңзейді. Яғни, мақал кінәні басқаға жабу арқылы өз әлсіздігін бүркемелеуді суреттейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жауапкершілік тақырыбында жиі қолданылады. Мысалы, қызметкер тапсырманы кешіктіріп орындап, кейін «басшы түсіндірмеді» деп ақталса, оның өз міндетіне салғырт қарағаны байқалады. Мұндайда мақал адамды сылтау іздемей, өз қатесін түзетуге шақырады.
Daý aıta almaǵan tóreshiden kóredi.