Өзі қара болса да,
Бақ, дәулеті сай болса,
Жер жарады қаңқылы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне емес, ішкі жағдайы мен ырыс-несібесіне қарай бағаланатынын білдіреді. «Өзі қара болса да» дегені — түрі, өңі немесе қарапайым қалпы қандай болса да; ал «бақ, дәулеті сай болса» — бағы ашық, дәулеті мол, тұрмысы түзулі деген ұғым. Сонда ондай адам жұртқа сыйлы, елге де, өз ортасына да жарасымды көрінеді. Яғни, байлық пен бақ адамның қадірін өсіріп, өмірін мәнді етеді деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қара» сөзі тек түс емес, қарапайым, елеусіз, жұпыны деген мағынада қолданылады. «Бақ, дәулет» — адамның жолы, несібесі, тұрмыс-тіршілігі. «Жер жарады қаңқылы» тіркесі сыртқы дүниенің де сол адамның жағдайына сай үн қосқандай әсер береді: мал-жаны бар, ісі оңға басқан адамның қадірі артып, айналасы да көңілді, берекелі болады деген астар сезіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды тек киіміне, түріне қарап бағаламау керек екенін еске салады. Мысалы, ауылдан келген, қарапайым киінген жігіттің ісі жүріп, кәсібі өркендеп, кейін елге сыйлы азаматқа айналуы мүмкін. Сонда жұрт оның бұрынғы қалпына емес, жеткен биігі мен ырысына қарап құрмет көрсетеді.
Baq, dáýleti saı bolsa,
Jer jarady qańqyly.