Өз елін танымаған,
Биге би болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған елін, жерін, халқының жай-күйін, салтын, мұңын білмеген адам ел басқаруға да, ел сөзін сөйлеуге де лайық болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында — өз елін танымау, яғни ел тіршілігінен хабарсыз болу. Астарлы мағынасында — халықтың жағдайын түсінбеген, елмен етене араласпаған, тәжірибесі мен беделі жоқ кісі би дәрежесіне жете алмайды. Би болу үшін тек атақ емес, ел тану, сөз тану, жөн тану керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «елін тану» — жұрттың тұрмысын, мінезін, тартысын, қажеті мен дәстүрін білу деген ұғым. Ал «би» — ел ішіндегі дауды әділ шешетін, сөзге тоқтататын дана тұлға. «Биге би болмас» деген тіркес би атану үшін сыртқы мәртебе емес, ішкі кемелдік қажет екенін көрсетеді. Яғни, елді білмеген адам ел алдында биік сөз айта алмайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал басшыға, әкімге, мұғалімге, тіпті кез келген жауапты адамға қатысты айтылады. Халықтың жағдайын білмей тұрып шешім қабылдау дұрыс емес деген ойды жеткізеді. Мысалы, ауылда өскен балалардың мәселесін мүлде білмейтін адам мектепке жетекші болып келсе, ол олардың шынайы мұқтажын түсіне алмауы мүмкін. Сондықтан елді тану — сенім мен жауапкершіліктің негізі.
Bıge bı bolmas.