Отан - елдің анасы,
Ел - ердің анасы.

Негізгі мағынасы

Отан — елдің анасы: ол жұртты жерімен, суымен, тарихымен асырап, бір ел етіп ұстайды. Ел — ердің анасы: батыр да, азамат та өз халқының ортасынан шығады; ел тәрбиелеп, ел демеген адам ғана ер болады. Мақал адам мен халық, халық пен Отан арасындағы байланысты ана мен бала байланысына теңейді. Ер елсіз ер бола алмайды, ел Отансыз ел бола алмайды; бәрі бір-біріне тірек, бірінен бірі туады.

Образдар мен теңеулер

Ана бейнесі — қазақ үшін ең қасиетті ұғымдардың бірі, «ананың ақ сүті» деген тіркес соның белгісі. Мақал осы бейнені екі рет қолданып, баспалдақ жасайды: Отан — ел — ер. Бірінші жолдың соңындағы «ел» екінші жолдың басында қайталанып, ойды тізбектеп байланыстырады. «Ел» мен «ер» сөздері бір ғана дыбыспен ажыратылады, бұл есте сақтауды жеңілдетеді. Әр буын келесісін тудырады: жер халықты, халық ерді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Отан, ел, ерлік туралы мерекелік іс-шараларда, сынып сағатында, әскерге аттанған жігітті шығарып салғанда айтылады. Салтанатты, құрметті интонация лайық. Мысалы, ұстаз Тәуелсіздік күніне арналған сабақта: «Отан — елдің анасы, ел — ердің анасы, сендер осы елдің ұл-қыздарысыңдар», — дейді. Күнделікті ұсақ дауда айту сөздің салмағын түсіреді.

Қолданылу жағдаяттары

— Әскерге аттанған жігітті шығарып салуда атасы бата беріп, мақалды айтты.
— Ауылдан шыққан спортшы жеңістен кейін алғашқы сөзін ауылдастарына арнап, елі тәрбиелегенін айтты. Ағасы мақалмен қостады.
— Мектептегі Наурыз мерекесінде оқушылар батырлар туралы көрініс қойып, соңында мақалды бірге айтты.