От ауызды, орақ тілді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзге шебер, ойы өткір, айтары нық адамды сипаттайды. Тура мағынасында «от ауыз» — сөзі оттай ыстық, тез, әсерлі дегенді аңғартады, ал «орақ тісілді» емес, «орақ тілді» — тілі орақтай өткір, нақты, кесіп айтатын деген бейнелі ұғым. Астарлы мағынасы: мұндай адам ойын бүкпей, анық жеткізеді, қажет жерде орынды сөйлеп, көптің назарын өзіне аударады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «от» — жалын, қуат, әсерлілік белгісі. Ол адамның сөзі жүрекке бірден жететінін білдіреді. «Орақ» — өткір құрал, бір нәрсені дәл қиюға арналған. Демек, «орақ тілді» деген теңеу сөзінің дәлдігі мен өткірлігін көрсетеді. Бұл образдар адамның тілін қару емес, қуатты құрал ретінде танытады: дұрыс қолданса, елді ұйытады, артық кетсе, жан жаралайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шешен, батыл сөйлейтін журналистке, мұғалімге не пікірін ашық айтатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, жиында бір қызметкер мәселені жасырмай, нақты дәлелмен айтып шықса, оны «от ауызды, орақ тілді екен» деп бағалайды. Бұл сөз оның батылдығы мен тіл тапқырлығын білдіреді.