Өріске қарай мал өсер,
Өзенге қарай тал өсер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — мал өріске барса, жақсы жайылып семіреді; тал өзенге жақын өссе, суы мол болып, бой көтереді. Астарлы мағынасы — кез келген нәрсенің дұрыс ортада, қолайлы жағдайда дамитыны. Адам да, бала да, кәсіп те өзіне лайық орта тапса, өсіп-өнеді. Яғни, жақсы тәрбие, дұрыс бағыт, қолайлы жағдай адамның қабілетін ашып, өмірін алға бастырады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «өріс» — малға жайлы кең қоныс, тіршілікке қолайлы орта; «өзен» — талға нәр беретін ылғал мен қуаттың символы. Мал мен талдың өсімі арқылы халық адам өмірін табиғатқа теңейді. Бұл теңеу: қалайша малға шүйгін жайлау керек болса, талға су керек, сол сияқты адамға да білім, тәрбие, орта және қамқорлық қажет деген ойды білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу мен тәрбиеге қатысты айтылады. Мысалы, бала қабілетті болса да, оны қолдамайтын ортада дамуы баяу болуы мүмкін. Ал жақсы мектепте, талапшыл әрі мейірімді ортада ол өз дарынын ашады. Сол сияқты жас маман да тәжірибелі ұжымға түссе, тез өсіп, кәсібін меңгереді.
Ózenge qaraı tal óser.