Орақ ауызды, от тілді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Орақ ауызды, от тілді» деген мақал сөзге ұста, ойы өткір, айтқаны нысанаға дәл тиетін адамды сипаттайды. Тура мағынасында орақ — өткір құрал, от — жалын. Астарлы мағынада бұлар адамның сөзі де, уәжі де өткір, әсерлі, кесіп айтатын болсын дегенді білдіреді. Мұндай кісі көп сөйлемей-ақ, бір ауыз сөзбен-ақ ойды анық жеткізеді, артық сөзге бармайды. Бірақ мұнда тек шешендік емес, сөздің салмағы мен жауапкершілігі де аңғарылады: өткір сөз орнымен айтылса — өнеге, орынсыз айтылса — өкпе тудыруы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Орақ» — шөпті қиятын өткір құрал, сондықтан ол адамның сөзі өткір, дәл, іліп түсетінін бейнелейді. «От» — қызу, күш, жалын. Бұл бейне сөздің әсерлілігін, жігерін, тыңдаушыны бірден баурап алатын қуатын көрсетеді. Яғни мақалда тілдің өткірлігі мен ойдың ыстығы қатар берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шешен, тапқыр, пікірін қысқа да нық айтатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жиналыста бір қызметкер мәселенің түйінін бір-ақ сөйлеммен дәл айтып, бәрінің назарын өзіне аударса, жұрт оны «орақ ауызды, от тілді адам екен» деп бағалайды. Мұнда мақтау да, сақ бол деген ишара да бар.