Нағашы алған торықпас,
Жиен алған молықпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: нағашыдан алған сыйлық не көмек адамды тарықтырмайды, ал жиеннен алған нәрсе байлық қоспайды деген сөз. Астарлы мағынасы — нағашы мен жиен арасындағы қатынас өзара сыйластыққа, қалжыңға, тарту-сыяпатқа құрылған, бірақ ол екі жақтың да негізгі күнкөрісіне айналмайды. Яғни туыстықтан келетін дәм-тұз, сый-құрмет бар, алайда оған тым сеніп, мал-мүлік артады деу дұрыс емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «торықпас» сөзі — тарылмау, қысылмау, қиналмау деген ұғымды береді. «Молықпас» — көбеймейді, байытпайды деген астарлы бейне. Халық нағашы мен жиеннің арасын әзіл-шыны аралас, жеңіл қатынас ретінде көрсетіп, туыстықтың жылуын сездіреді. Бұл жерде нақты ақша не мал ғана емес, жалпы сый-сияпат, қолдау мен қамқорлық та меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды туыстар арасындағы көмектің шегін, сыйластықтың орнын айтқанда қолдануға болады. Мысалы, бір адам жиі нағашысына сүйеніп, барлық шығынын соған арта берсе, үлкендер осы мақалмен «туыстық жақсы, бірақ күнкөрісті соған байлама» деп ескертуі мүмкін. Мақал тәуелсіз болуға, алайда туыстық байланысқа құрметпен қарауға үндейді.
Jıen alǵan molyqpas.