Мерт келмей жұтқа,
Қазы келмей дауға барма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды кез келген іске сақ, дайын әрі ойланбай кіріспеуге шақырады. Тура мағынасында, жұт сияқты ауыр апатқа тап болмай тұрып, қазы келмей дауға бармау керек деген ескерту бар. Астарлы мағынасы — қолыңда дәлел, ақыл, күш, мүмкіндік болмай тұрып, тәуекелге ұрынба; даулы іске де, ауыр жағдайға да алдын ала қамдан.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұт» — жұртқа үлкен қырғын әкелетін қиын кезеңнің бейнесі, ал «дау» — даулы, шиеленісті іс. «Қазы» сөзі әділ шешім айтатын төреші, билік иесі мағынасында қолданылған. Яғни мақал қасірет пен тартысты қатар алып, әр ісінде адамға сабыр мен ақыл керек екенін көрсетеді. Бұл образдар өмірдің әр бұрылысы дайындықсыз адамды опық жегізетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ойланбай несие алып, артынша төлей алмай қалатын немесе дәлелсіз жанжалға араласатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу сотқа бармай тұрып, құжаттарын реттемей, куәгерін жинамай дауласып кетсе, кейін сөзі өтпей қалады. Сондықтан әр іске алдын ала жоспар жасап, дәлелін түгендеп барған дұрыс.
Qazy kelmeı daýǵa barma.