Мал тапқан ердің жазығы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Мал тапқан ердің жазығы жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — еңбек етіп, мал жиған адамның айыбы жоқ, оған кінә тағылмайды. Астарлы мағынасы — адам адал еңбекпен, маңдай термен табыс тапса, оның еңбегі де, ниеті де дұрыс саналады. Халық бұл сөз арқылы жалқаулықтан гөрі тірлік қылғанды, қол қусырып отырмай әрекет етуді құптайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік қана емес, жалпы ырыс, дәулет, табыс ұғымы. «Ер» сөзі еңбекқор, жауапты, іске мығым адамды білдіреді. «Жазығы жоқ» тіркесі оның әрекеті айып емес, қайта мақтауға лайық екенін көрсетеді. Яғни, адал еңбекпен келген несібе — ел алдында ұят емес, қадірлі іс.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал кәсіп ашып, табыс тауып жүрген адамдарға қатысты жиі айтылады. Мысалы, бір жас жігіт шағын шеберхана ашып, тапқан ақшасына отбасын асырап, ісін кеңейтсе, жұрт оның еңбегін құптап: «Мал тапқан ердің жазығы жоқ» дейді. Бұл сөз адал еңбекпен баюдың дұрыс екенін еске салады.