Қызға қараған күн - айсыз қараңғы түн.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз балаға деген көзқарас, қамқорлық пен ілтипаттың өмірдегі орнын көрсетеді. Тура мағынасында, күннің нұры жоқ түн қараңғы болатыны сияқты, қызға көңіл бөлінбеген, қадірі білінбеген орта да берекесіз, жүдеу болады. Астарлы мағынасы — қыз баланы аялау, оның абыройын сақтау, тәрбиесін түзеп, сыйлау қажет. Қызға құрмет бар жерде үйдің де, елдің де көркі артады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күн» — жылу, шырай, қуаныш, тіршіліктің белгісі. «Айсыз қараңғы түн» — нұрсыз, суық, көңілсіз, бағытсыз жағдайды білдіреді. Яғни қыздың қадірі мен оның отбасына, ортаға беретін сәні күннің жарығындай деп суреттелген. Бұл теңеу қыздың орны ерекше екенін нәзік әрі әсерлі түрде аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз тәрбиесі мен қыз баланың құқығын, ар-намысын құрметтеуге байланысты жиі айтылады. Мысалы, ата-ана қызымен ашық сөйлесіп, оқуына, қауіпсіздігіне, болашағына жауапкершілікпен қараса, сол үйде татулық пен сенім орнайды. Ал қызды елемей, сөзін бөлген, пікірін бағаламаған ортада жылылық азаяды. Сондықтан мақал қызға құрмет — отбасы берекесінің бір тірегі екенін еске салады.