Қызды ауылдың иті жатпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қыз өсіп отырған ауылға сырттан келген ит еркін жата алмайды, өйткені ондай ауылда қыздың абыройын, қауіпсіздігін қорғайтын көз, көңіл, бақылау көп болады. Астарлы мағынасы — қыз тәрбиесі қатаң сақталған, ұят пен әдеп жоғары тұрған жерде бөтеннің орынсыз қылығы жүрмейді. Қазақ қызды елдің көркі, отбасының абыройы деп білген, сондықтан қыз отырған жерге бейберекет мінез, арсыздық, еркінсіп кету жараспайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қызды ауыл» — тәртіп, ибалық, ұят сақталған орта. «Ит» сөзі тура жануарды ғана емес, қорғансыздықты теріс пайдаланатын, жөнсіз адамды да бейнелейді. «Жатпас» дегені — ондай жерде орынсыз іс-әрекетке жол жоқ, тәрбие мен бақылау мықты деген ойды күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз баланың тәрбиесі, жеке шекарасы, отбасының жауапкершілігі туралы айтқанда қолданылады. Мысалы, жасөспірім қыздары бар үйде ата-ана олардың жүріс-тұрысына немқұрайды қарамай, қауіпсіз орта қалыптастыруы керек деген ойды жеткізу үшін айтылады.