Қыздан туған қияқсыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баладан тараған ұрпақ та өз тегінен ажырамайтынын, ана жағынан келген қасиет пен мінездің жалғасатынын білдіреді. Тура мағынасында «қыздан туған» — қыздың баласы, ал «қияқсыз» — қияқ сияқты айырмасы жоқ, өзегіне тартқан, тегін сақтаған деген ишара. Астарлы мағынасы — ұрпақтың бойындағы тәрбие, қан, мінез бір әулетке, бір ортаға ұқсап қалыптасады деген ой. Қазақ танымында қыз — тек төркіннің емес, бүтін бір әулеттің абыройын жалғаушы, сондықтан одан туған бала да сол әулеттің ізін сақтайды деп түйінделеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыз» — ана, бастау, жалғастықтың белгісі. «Қияқ» сөзі шөптің жіңішке, ұшталған сабағын елестетеді; «қияқсыз» деу арқылы айырылмаған, сұрыпталып бөлек шықпаған, тегінен қол үзбеген деген бейнелі мағына беріледі. Яғни мақал адамды қанмен ғана емес, тәрбие мен ортаның ықпалымен де сипаттайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды баланың мінезі мен тәрбиесінде ана тәрбиесінің үлкен рөлін айтқанда қолдануға болады. Мысалы, бір қыздың баласы әжесіне тартқан сабырлы, сыпайы болса, үлкендер: «Қыздан туған қияқсыз» деп, ұрпақ сабақтастығын меңзейді.