Қыз өспес пе, көкіректі теспес пе?!
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қыз баланың ер жетіп, бой жеткенде үй ішіндегі ескі ойды, тар түсінікті бұзатынын білдіреді. Тура мағынасында «көкіректі тесу» — өте ауыр, тосын қимыл сияқты көрінеді, ал астарында қыздың өсіп, өз пікірін айтып, өмірге араласуы кейбіреуге жайсыз көрінетінін меңзейді. Яғни, қыз баланың да өзіндік орны, сөзі, талабы бар деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өспес пе» тіркесі — уақыттың тоқтамайтынын, қыздың да есейетінін аңғартады. Ал «көкіректі теспес пе» — бейнелі, өткір сөз. Ол біреудің қасаң түсінігін, намысына тиетін шындықты немесе қыздың батылдығын астарлайды. Қазақ ұғымында бұл қыздың әлсіз емес, қайсар, ойлы, елге сын айтатын, намысын қорғайтын жан бола алатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қыз балалардың білім алып, өз ойын ашық айтып, қоғамда белсенді болуын еске салғанда қолданылады. Мысалы, ата-ана қызын тек үй шаруасына ғана емес, оқуға, мамандыққа, көшбасшылыққа баулыса, осы мақалдың мәні ашылады. Яғни, қыз өседі, ойы толысады, қоғамға әсер етеді дегенді білдіреді.