Қыз құшпаған ер арманда,
Қызғалдаң жемеген қозы арманда.
Qyzǵaldań jemegen qozy armanda.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ер жігіттің қызға ынтық болып, сүйіспеншілікке, көңіл жарастығына жетуді қалауы; ал қозының қызғалдақ жемей, көктемгі гүлдің нәзік көркін сезбей өтуі. Астарлы мағынасы — әр жаста, әр жаратылыста өзіне лайық қызығы мен бақыты бар. Жігіт үшін сүйікті жарға, қыз үшін нәзік сезімге, ал жас тіршілік иесіне өмірдің сұлулығын сезінуге ұмтылу — табиғи құбылыс. Яғни, адам өз арманына, өзіне лайық несібесіне жетпесе, көңілінде бір мұң, бір олқылық қалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыз құшпаған ер» — махаббат пен өмірлік қосағын таппаған жастықтың сағынышын білдіреді. Ал «қызғалдаң жемеген қозы» — табиғаттың әсемдігін, көктемнің нәрін татпаған, өмірдің рахатын көрмеген бейнені аңғартады. Қызғалдақ — әсемдік пен нәзіктіктің символы, қозы — пәктік пен жас тіршіліктің белгісі. Екеуі де орынсыз емес, қазақ танымындағы сұлулық пен үйлесімге құрылған образдар.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды жастардың сүйіспеншілік, жұп құру, өмірден өз орнын табу жайлы әңгімесінде қолдануға болады. Мысалы, бір жігіт ұзақ уақыт бойы шаңырақ көтермей, «өз адамын» кездестірмей жүрсе, үлкендер: «Қыз құшпаған ер арманда» деп, оның ішкі мұңын түсіндіреді.