Қырық атан ұстама,
Қырық тамыр ұста.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қырық атан сияқты ауыр жүктемені ұстағаннан гөрі, қырық тамырды ұстап, денсаулықты, ішкі қуатты сақта деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адам қандай да бір іске шамасынан тыс күш жұмсамай, ең алдымен өз әл-ауқатын, күш-қуатын, өміршеңдігін ойлауы керек. Яғни, пайдасы жоқ ауыр еңбекке емес, тіршілікке тірек болатын нәрсеге мән бер деген ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы атан — ауыр жүкке жегілетін түйе, ал қырық атан — өте үлкен, зор күш пен салмақтың бейнесі. Тамыр — адамның денесіндегі қан тамырлары, өмірдің, қозғалыстың, тіршіліктің нышаны. Сондықтан мақал ауыр салмақ пен өмір өзегін салыстырады: бір жағында қажытатын жүк, екінші жағында адамды тірі ұстайтын қуат.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды жұмыс пен тұрмыста шектен тыс шаршауды ескерту үшін қолдануға болады. Мысалы, адам бірнеше қосымша жұмысты қатар алып, денсаулығын құртып алса, оған “алдымен тамырыңды ұста” деп айтқан жөн. Яғни, табыс қуамын деп, өз саулығыңды жоғалтып алма деген тәлім береді.
Qyryq tamyr usta.