Қыңыр көшіп бай болмай-ақ қой,
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды орынсыз қырсықтықтан, теріс мінезден және қисық сөзден сақтандырады. Тура мағынасында: қыңырлықпен көшіп, байлыққа жетпейсің; қисық сөйлеп, би, яғни ел сыйлайтын төрелік айтушы бола алмайсың. Астарлы мағынасы: өмірде де, сөзде де туралық, сабыр, парасат керек. Қырсық мінез адамды ілгері бастырмайды, ал жалған не бұрмаланған сөз бедел әкелмейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыңыр көшіп» — өз бетімен, қырсығып, жөнсіз әрекет ету деген бейне. «Бай болу» — тек мал-мүлік емес, береке мен дәулетке жету. «Қисық сөйлеп» — өтірік, бұра тарту, ойсыз сөйлеу. «Би болу» — әділ, салмақты, сөзі өтімді, елге үлгі адам болу. Яғни мақалда көшудің өзі өмір жолын, ал сөйлеудің өзі адам мінезі мен абыройын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жұмысқа, оқуға, қарым-қатынасқа қатысты жиі қолданылады. Мысалы, бір адам ұжымда бәріне қарсы шығып, өз сөзін ғана өткіземін десе, ол сый-құрметтен айырылуы мүмкін. Сол сияқты, емтиханда немесе жиналыста дәлелсіз, қисық сөйлеген кісі сенімге ие болмайды. Сондықтан мақал адамды байсалды, әділ, сыпайы болуға үндейді.
Qısyq sóılep bı bolmaı-aq qoı.