Күшігінде таланған ит оңбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жас кезінен жаман әдетке үйір болған, тәрбиесі бұзылған адам кейін де түзелуі қиын екенін білдіреді. Мұндағы тура мағынада күшікте таланған иттің өскенде де мінезі оңбай, қасқырға, төбелеске, жаман қылыққа бейім келуі айтылады. Астарлы мағынасы — бала кезде алған тәрбие, көрген орта, бойға сіңген әдет адамның бүкіл өміріне әсер етеді. Сондықтан жастайынан дұрыс бағыт берілмесе, кейін оны өзгерту ауыр болады.
Образдар мен теңеулер
«Күшігінде талану» — күшіктің жастайынан тарпа бас салуға, айқасқа үйренуі сияқты бейне. Ит — адам мінезін салыстыруға алынған образ. Яғни бұл жерде иттің жүріс-тұрысы арқылы адамның қыңырлығы, дөрекілігі, бұзылған тәрбиесі меңзеледі. Қазақ танымында жануар қылығы көбіне адамға сабақ ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне тәрбие мен әдет туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, ата-ана баланың өтірік айтуына, дөрекі сөйлеуіне ерте мән бермесе, кейін ол мінез әдетке айналуы мүмкін. Сондықтан балаға кішкентайынан дұрыс тәрбие, жақсы орта және жауапкершілік үйрету қажет.