Құс төресі - бидайық,
Ит төресі - құмайық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр істің, әр жаратылыстың өз ішіндегі таңдаулысы, ең жүйрігі, ең көрнектісі болатынын білдіреді. Тура мағынада құстардың ішінде бидайық, иттердің ішінде құмайық ерекше бағаланған. Астарлы мағынада халық жақсыны жақсыдан, жүйрікті жүйріктен, текті тектен ажырата білуді айтады. Яғни, асылдың орнын асыл ғана таниды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құс төресі» деген тіркес — құстардың ішіндегі ең әдемі, ең бағалы, не ең шапшаңы деген ұғымды береді. Бидайық — қыранға жақын, алғыр, текті құс ретінде алынған. «Ит төресі» дегенде де ең жүйрік, аңға салуға лайық, иесіне сенімді құмайық меңзеледі. Бұл теңеулер арқылы халық табиғаттағы әр қасиеттің өз шыңы барын бейнелі түрде көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды мамандық, өнер, спорт сияқты салаларда үздік адамдарды сипаттағанда қолдануға болады. Мысалы, жарыста топ жарған жас шабандозды көргенде: «Бұл да өз ісінің құмайығы екен» деп айтуға болады. Яғни, мақал адамды өз ортасында дараланып, биік деңгейге жетуге үндейді.
It tóresi - qumaıyq.