Көзіңді қалдыр -бұлақ көзін аша жүр,
Ізіңді қалдыр - жақсылық мұра шаша жүр,
Өзіңді қалдыр - бау өсіріп, жаса нұр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның артында пайдалы іс, ізгі өнеге қалдыру керек екенін айтады. Тура мағынасында бұлақ көзін ашу — суы тарылмай, елге пайда әкелу; із қалдыру — жұртқа жақсылық тарату; өзін қалдыру — өмірді нұрландыратын игі еңбек істеу. Астарлы мағынасы — адам тек өз басының қамын емес, қоғамға тигізер пайдасын ойлауы тиіс. Өмірден өткен соң да ел жадында жақсы ісімен, тәрбиесімен, еңбегімен сақталу — нағыз адамдық өлшем.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бұлақ көзі» — тіршілік бастауы, тазалық пен берекенің символы. «Із» — адамнан қалған өнеге, жұртқа сіңген жақсылықтың белгісі. «Бағ өсіріп, нұр жасау» — айналаға көрік беру, береке-құт әкелу деген бейнелі ой. Ақындық тілмен айтылған бұл образдар адамның өмірі табиғатпен, игілікпен және рухани жарықпен байланысып тұрғанын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ерікті көмек, қайырымдылық, ағаш отырғызу, су көзін тазарту, шәкірт тәрбиелеу сияқты істерге үндейді. Мысалы, бір адам ауылдағы ескі бұлақты тазалап, су жүретін арнасын ашса, ол тек табиғатқа емес, бүкіл елге пайдасын тигізеді. Осындай іс — артта қалатын шынайы із.
Izińdi qaldyr - jaqsylyq mura shasha júr,
Ózińdi qaldyr - baý ósirip, jasa nur.