Көзі жоқ, құлағы саудың ақылы толады,
Құлағы жоқ, көзі саудың ақылы солады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның екі сезім мүшесінің — көз бен құлақтың — ақылға әсерін терең көрсетеді. Тура мағынада, көзі көрмейтін, бірақ құлағы сау адам естігенін көбірек ойлап, көңілге тоқып, парасатқа жақындайды деген ой бар. Ал құлағы естімейтін, бірақ көзі сау адам көп нәрсені көргенімен, есті сөзді, ақылды кеңесті қабылдай алмай, ойы кемелденбей қалады. Астарлы мағынасы: адамға тек көру жеткіліксіз, есту, тыңдау, үйрену де қажет. Ақылдың толуы — білім мен сөзді қабылдай білуге байланысты, ал ақылдың солуы — пайдалы сөзден, насихаттан құр қалудан.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "көз" — дүниені тану, байқампаздық, ал "құлақ" — тыңдау, қабылдау, үйрену қабілетінің бейнесі. "Ақылы толады" деген тіркес адамның ой-санасы өсіп, парасаты жетілетінін білдіреді. "Ақылы солады" — ойдың әлсіреуі, түсініктің тарылуы. Мұнда нақты мүше арқылы рухани қасиет салыстырылып отыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе білім мен тәрбиеде маңызды. Мысалы, жас адам әлеуметтік желіден тек көре беріп емес, үлкендердің ақылын тыңдап, пайдалы кеңесті қабылдаса, оның ойы да, таңдауы да дұрыс болады. Тыңдай білетін адам көп нәрсені тез үйренеді.
Qulaǵy joq, kózi saýdyń aqyly solady.