Қопалы жерге қонбаңыз,
Өрт шықса үй кетер,
Жар басына қонбаңыз,
Дауыл болса күй кетер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды тұрмысқа, қонысқа не істің орнына таңдаулы да қауіпсіз жер таңдауға үндейді. Тура мағынасында: қопалы, батпақты жерге қонсаң, өрт шыққанда үйіңді сақтап қалу қиын; жардың басына қонсаң, дауыл соққанда орнықпай, күйің кетеді. Астарлы мағынасы: кез келген іске кіріспес бұрын оның қауіп-қатерін, салдарын, болашағын ойлау керек. Ойсыз қадам кейін үлкен зиян әкеледі.
Образдар мен теңеулер
«Қопалы жер» — тұрақсыз, сенімсіз орта; «өрт шықса үй кетер» — қауіп төнсе, бәрі оп-оңай опырылатынын білдіреді. «Жар басы» — көрінгенмен, берік емес орын; «дауыл болса күй кетер» — сыртын көріп, ішкі беріктігін ескермеген адамның ұтылатынын меңзейді. Мұнда жер бедері арқылы өмірлік сақтық пен көрегендік бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, адам жұмысқа, несиеге немесе серіктестікке асығыс кірісіп, тәуекелін тексермесе, кейін шығынға ұшырауы мүмкін. Сол сияқты, үй аларда жердің қауіпсіздігін, су басу не сырғыма қаупін алдын ала қарау қажет. Яғни, қауіпсіздік пен ақылға сүйену — дұрыс шешімнің негізі.
Órt shyqsa úı keter,
Jar basyna qonbańyz,
Daýyl bolsa kúı keter.