Көп сөйлесең, тақылдақ дер,
Сөйлемесең, ақымақ дер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға сөзді орнымен айту керегін ескертеді. Көп сөйлеп кетсең, жұрт сені бос, жеңілтек, «тақылдақ» деп қабылдайды; ал тым үндемей, ойыңды ашып айтпасаң, сені түсінбей «ақымақ» деуі мүмкін. Яғни, адамның абыройы да, бағасы да сөзді қалай қолдануына байланысты. Астарлы мағынасы — шектен шықпау: артық сөйлемей, қажет жерде нақты, салмақты сөйлей білу.
Образдар мен теңеулер
«Тақылдақ» сөзі тынымсыз шиқылдай беретін құс не тоқтаусыз сөйлейтін адам бейнесін елестетеді. Бұл — орынсыз көп сөздің белгісі. Ал «ақымақ» деу — үнсіздіктің де теріс түсіндіріліп қалатынын көрсетеді. Мұнда халық сөз бен үндеместіктің екеуін де таразыға салып, орта жолды ұсынады: аз, бірақ мәнді сөйлеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жиналыста не күнделікті әңгімеде өте өзекті. Мысалы, адам чатта бәріне бірдей ұзақ жазып, ойсыз пікір тастаса, оны жеңіл қабылдауы мүмкін; ал мүлде пікір білдірмесе, енжар санауы ықтимал. Сондықтан ойды қысқа, анық, мәдениетті жеткізу маңызды.
Sóılemeseń, aqymaq der.