Көңіл көзін сөз ашар,
Сөйлемесе, кір басар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің адам жанын оятатын, ойды сергітетін күшін айтады. Адам ішкі дүниесін ашып, ойын бөлісіп отырмаса, көңілі тұйықталып, кірбең тартып, тұнжырап қалады. Ал орынды сөз, ашық әңгіме, жақсы тілдесу жүректегі ауырлықты жеңілдетіп, ойға жарық түсіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көңіл көзі» — адамның ішкі түсінігі, сезімі, рухани сергектігі. «Сөз ашар» дегені — дұрыс айтылған сөз сол ішкі көзді ашып, адамды ойлантады, жігерлендіреді деген ұғым. Ал «кір басар» тіркесі көңілдің жабырқауы, мұң, тұйықтық, рухани кірлену мағынасында қолданылған. Яғни сөз — тазартатын, ал үнсіздік — кейде жанды ауыртатын күй ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал психологиялық қолдау мен ашық сөйлесудің маңызын еске салады. Адам уайымын іште сақтамай, жақын адамымен немесе маманмен сөйлессе, жеңілдеп қалады. Мысалы, жұмыста қысым көріп жүрген қызметкер әріптесіне не басшысына жағдайын ашық айтып, міндетін қайта бөліссе, күйзелісі азаяды және шешім табу оңайырақ болады.
Sóılemese, kir basar.