Қолы қимылдаған адамға кедейлік жоқ,
Ауызы қимылдаған адамға аштық жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал еңбек еткен, әрекет қылған адам таршылық көрмейді деген ойды білдіреді. «Қолы қимылдаған» дегені — жұмыс істеп, ізденіп, тыным таппай әрекет ету. Ондай адам өз несібесін тауып, тұрмысын түзей алады. Ал «Ауызы қимылдаған» — сөйлеп қана қоймай, сұрап, келісіп, тіл табысып, өз қажетін орынды айта білетін адам. Яғни, еңбегі мен сөзі жарасқан кісі аш қалмайды, өмірде жол табады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қол» — еңбек пен іс-әрекеттің, ал «ауыз» — сөз бен қарым-қатынастың бейнесі. Халық қолдың қимылын тіршілік ету, кәсіп қуу, нәпақа табу деп түсінген. Ауыздың қимылы болса, сұхбат құру, көмек сұрау, мәміле жасау сияқты өмірлік дағдыларды меңзейді. Екі образ бірігіп, адамның тек күшіне емес, ақылына да сүйенуі керегін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жалқаулықтан қашып, белсенді болуға үндейді. Мысалы, бір адам жұмыс таппай жүрсе, тек шағымданбай, жаңа мамандық үйреніп, түйіндеме таратып, таныс іздеп әрекет етсе, нәтижеге жетеді. Яғни, қозғалыс бар жерде мүмкіндік бар деген өмірлік сабақ береді.
Aýyzy qımyldaǵan adamǵa ashtyq joq.