Ханның қызы шөміш ұстаса,
Қолын кұс басады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның атағы мен тегі ғана өмірде бәрін шешпейтінін аңғартады. Ханның қызы сияқты елге белгілі, дәулетті әулеттен шыққан адам да еңбексіз, іс-әрекетсіз қалса, қадірі төмендеп, елге пайдасы тимейді. Мұнда тура мағынада шөміш ұстау — үй шаруасын істеу, ал астарлы мағынада өзіне лайық емес, жауапсыз күйге түсу дегенді білдіреді. Яғни, адамның кімнен туғаны емес, қалай өмір сүріп, не істейтіні маңызды.
Образдар мен теңеулер
«Ханның қызы» — мәртебелі, сыйлы әулеттің символы. «Шөміш» — қарапайым тірлік пен еңбек құралы. Ал «қолын құс басады» деген тіркес — қаңғыған, иесіз, күтімсіз қалу, абыройдан айырылу мағынасын береді. Құс бейнесі мұнда тұрақсыздық пен олқылықты ишаралайды. Осы арқылы мақал биік текті адамның да еңбексіз, тәрбиесіз болса төмен түсетінін әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: адам қандай отбасынан шықса да, білім алып, еңбек етіп, жауапкершілікпен өмір сүруі керек. Мысалы, атақты отбасының баласы дайын атаққа сеніп, жұмыс істемей жүрсе, кейін өз орнын таба алмай қалады. Сондықтан мақал адамды кішіпейілдікке, еңбексүйгіштікке шақырады.
Qolyn kus basady.