Қатты-қатты сөйлесең,
Мүмін діннен шығады.
Жылы-жылы сөйлесең,
Жылан іннен шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің күшін, сөйлеу мәдениетін үйретеді. Адам біреуге қатқыл, дөрекі сөйлесе, тіпті сабырлы, иманды кісі де ренжіп, ашуға беріліп қалуы мүмкін. Ал жылы, жұмсақ, сыпайы сөйлессең, ең тұйық, ең сақ адам да ашылып, тіл табысуға келеді. Яғни жақсы сөз — жүрекке жол табатын, ал қатты сөз — ара-қатынасты бұзатын құрал.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мүмін» сөзі — иманды, сабырлы адамды білдіреді. «Діннен шығады» дегені тура мағынада емес, адамның ашуланып, шыдамы таусылатынын астарлап жеткізеді. Ал «жылан іннен шығады» деген образ өте әсерлі: жылан әдетте жасырын, сақ жануар. Демек, жылы сөз тіпті сақ, тұйық, күдікті адамды да өзіне тартады, сенім туғызады. Мұнда жылан — мінезі ауыр, ашылуы қиын жанның бейнесі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасыда, жұмыста, әлеуметтік желіде де өте маңызды. Бір мәселені дауыс көтеріп емес, байыппен түсіндірсе, нәтиже жақсы болады. Мысалы, мұғалім оқушыны ұрыспай, сабырмен ескерту жасаса, бала қателігін тез түсінеді әрі қарсылық көрсетпейді.
Múmin dinnen shyǵady.
Jyly-jyly sóıleseń,
Jylan innen shyǵady.