Қатты айтсаң, қарындасқа жақпайсың,
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Біреуге шектен тыс қатты, өктем сөйлесең, ол ренжіп, сөзіңді қабылдамайды. Ал тым жұмсақ, созыңқы айтсаң, ойың толық жетпей, айтпағыңның әсері төмендеп, еңбегің де, қадірің де кетуі мүмкін. Демек, адам өз ойын орнымен, сабырмен, дәл уақытында және дұрыс қалыпта айтуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қарындас» сөзі тек қыз бала емес, жалпы жақын адам, көп жағдайда ұсақ көңіл, нәзік жанды кісі деген ұғымды аңғартады. «Қатты айту» — дөрекілік пен қаталдықтың белгісі, ал «ақырын айту» — әлсіздік, батылсыздық немесе сенімсіздік мағынасын береді. Мұнда сөздің салмағы мен сөйлеу мәдениеті қатар салыстырылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе жұмыс орнында, отбасында, мектепте өте қажет. Мысалы, мұғалім оқушының қатесін ұрыспай, бірақ түсінікті әрі нық дауыспен айтса, бала оны тезірек қабылдайды. Сол сияқты басшы да қызметкерге не талапты тым қатты, не тым босаң жеткізбей, орта жолды ұстанса, нәтиже жақсы болады.
Aqyryn aıtsań, aqyń ketedi.