Қатпа болған түйеге,
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты жүдеп, қатпа болған түйеге де, қотыр болған қойға да иесі не істей алмайды деген ой. Астарлы мағынасы — адам өзі күтпей, әлсіретіп, аурулатып немесе күйін төмендетіп алса, сырттан келген көмек те шектеулі болады. Яғни, әр нәрсенің амандығы ең алдымен өз қамқорлығына байланысты. Мал күтімі дұрыс болмаса, шопан да, пір де құтқара алмайды деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «Ойсылқара» — түйенің пірі, «Шопан ата» — қойдың пірі. Халық оларды киелі қорғаушы, жебеуші ұғымында қолданған. Қатпа түйе мен қотыр қой — күтімсіздік, ауру, әлсіреу көрінісі. Осы образдар арқылы мақал жауапкершілікті, алдын ала қарауды және табиғи заңдылықты меңзейді: күтімсіз қалған нәрсе өздігінен түзелмейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де кез келген салаға қатысты айтылады. Мысалы, оқушы жыл бойы сабақ оқымай, кейін емтихан алдында мұғалімнен «бәрін түсіндіріп жібер» десе, оған бұл мақалдың мәні сай келеді: дайындықсыз іске сырттан көмек аз әсер етеді. Демек, әркім өз ісіне өзі жауапты болуы керек.
Oısylqara ne qylsyn?
Qotyr bolǵan qoıǵa,
Shopan ata ne qylsyn?